You are here: Home Q&A Vragen en Antwoorden Is lichaamstaal universeel?

Vragen en Antwoorden

Questions and Answers English Fragen und Antworten Deutsch

Is er iets wat u altijd al hebt willen weten over taal? Wij hebben misschien het antwoord! Op deze pagina beantwoorden we vragen over taal die gesteld zijn door mensen die geen taalonderzoeker zijn. Heeft u een vraag over taal? Stuur ons uw vraag via deze link! Onderzoekers van het Max Planck Instituut zullen regelmatig vragen selecteren en nieuwe antwoorden publiceren. Bezoek ons dus opnieuw in de toekomst, want dan vindt u hier nieuwe antwoorden en komt u nog meer te weten over taal. 

Is lichaamstaal universeel?

Ons lichaam communiceert voortdurend op verschillende manieren. Eén vorm van lichamelijke communicatie is de zogeten lichaamstaal. Tijdens sociale interacties toont ons lichaam houdingen en emoties en deze worden beïnvloed door de dynamiek van de interactie zelf, de relatie van de personen in kwestie en door iemands persoonlijkheid (zie ook antwoord op de vraag "Wat is lichaamstaal?"). Deze boodschappen van het lichaam worden doorgaans onbewust uitgezonden. Het ontwikkelen van een universeel communicatiemiddel dat geschikt zou zijn voor het uiten van lichaamstaal zou om die reden erg moeilijk zijn. Echter, binnen een cultuur blijken er veel overeenkomsten te bestaan in de manier waarop mensen houdingen en emoties via hun lichaam uiten. 

3.06

Een andere vorm van lichamelijke communicatie bestaat uit de gebaren die tijdens het spreken spontaan worden gemaakt. Dit zijn bijvoorbeeld bewegingen van de handen, armen en soms andere lichaamsdelen. Een belangrijke eigenschap van dit soort gebaren is dat zij vaak nauw verbonden zijn aan de betekenis van datgene wat tegelijkertijd via de spraak gecommuniceerd wordt. Dit is in tegenstelling tot het type signalen waar lichaamstaal uit bestaat. Omdat spraak en gebaren zo nauw met elkaar verweven zijn, is het lastig om de gebaren die simultaan met spraak  gemaakt worden volledig te begrijpen in de afwezigheid van spraak. Deze gebaren bieden dus weinig hulp wanneer gesprekspartners niet dezelfde taal spreken. Bovendien worden gebaren die simultaan met spraak gemaakt worden, gevormd door de cultuur waarin zij voorkomen (derhalve verschillen deze gebaren tot op zekere hoogte per cultuur). Sterker nog, zelfs binnen een cultuur bestaat er geen standaardvorm die toepasbaar is op deze gebaren; het zijn iemands persoonlijke creaties op het moment van spreken. Hoewel er dus overlap bestaat in de manier waarop verschillende mensen gebaren gebruiken om betekenis mee uit te beelden, bestaan er ook aanzienlijke verschillen. Mede vanwege zulke individuele verschillen zijn deze gebaren niet geschikt voor een non-verbale universele code die gebruikt zou kunnen worden wanneer gesprekspartners niet dezelfde taal delen.

In afwezigheid van een gemeenschappelijke taal grijpen mensen vaak terug op pantomime-gebaren wanneer zij met elkaar proberen te communiceren. Deze gebaren zijn zeer iconisch of beeldend van aard (zoals sommige iconische gebaren met spraak samengaan ook zijn). Dit soort gebaren lijkt qua vorm dus erg op de dingen in de wereld om ons heen. Zelfs wanneer deze gebaren tijdens spraak gebruikt worden zijn ze bedoeld om begrijpelijk te zijn zonder spraak. In de afwezigheid van gesproken taal zijn deze gebaren derhalve veel informatiever dan de spontane gebaren die tegelijkertijd met spraak gemaakt worden. Zolang twee mensen kennis over de wereld om zich heen delen, bijvoorbeeld over handelingen, objecten of ruimtelijke relaties, zijn deze gebaren communicatief, zelfs wanneer mensen niet dezelfde taal spreken. 

Een belangrijk onderscheid dient gemaakt te worden tussen deze pantomimen, die informatie kunnen communiceren in de afwezigheid van spraak, en gebarentaal. In tegenstelling tot pantomimen zijn gebarentalen van dove gemeenschappen volwaardige talen, die bestaan uit (hand)bewegingen met conventionele betekenissen, en uit componenten vergelijkbaar met de componenten waaruit een gesproken taal bestaat. Er bestaat geen universele gebarentaal: verschillende gemeenschappen hebben verschillende gebarentalen (bijvoorbeeld Nederlandse, Duitse, Britse, Franse of Turkse gebarentaal).

Judith Holler & David Peeters
Vertaald door Charlotte Poulisse & David Peeters

Meer lezen?

Kendon, A. (2004). Gesture: Visible action as utterance. Cambridge University Press. (link)

McNeill, D. (1992). Hand and mind: What gestures reveal about thought. Chicago University Press. (link book review)

About MPI

This is the MPI

The Max Planck Institute for Psycholinguistics is an institute of the German Max Planck Society. Our mission is to undertake basic research into the psychological,social and biological foundations of language. The goal is to understand how our minds and brains process language, how language interacts with other aspects of mind, and how we can learn languages of quite different types.

The institute is situated on the campus of the Radboud University. We participate in the Donders Institute for Brain, Cognition and Behaviour, and have particularly close ties to that institute's Centre for Cognitive Neuroimaging. We also participate in the Centre for Language Studies. A joint graduate school, the IMPRS in Language Sciences, links the Donders Institute, the CLS and the MPI.

 
Vragen en Antwoorden

Stuur de onderzoekers van
het MPI een nieuwe vraag: 

Outlined font 1,5 pt wide cirkle 3 pt.

Dit project werd door Katrien 
Segaert,
Katerina Kucera en 
Judith Holler
 opgestart. 

Momenteel wordt dit project
gecoördineerd door:
Katerina Kucera
Sean Roberts
Agnieszka Konopka
Gwilym Lockwood
Connie de Vos

Vroegere leden:
Joost Rommers
Mark Dingemanse