You are here: Home Q&A Vragen en Antwoorden Waarom hebben sommige talen een schrift dat min of meer overeenkomt met de uitspraak van de taal, terwijl andere talen een minder helder schrift hebben?

Vragen en Antwoorden

Questions and Answers English Fragen und Antworten Deutsch

Is er iets wat u altijd al hebt willen weten over taal? Wij hebben misschien het antwoord! Op deze pagina beantwoorden we vragen over taal die gesteld zijn door mensen die geen taalonderzoeker zijn. Heeft u een vraag over taal? Stuur ons uw vraag via deze link! Onderzoekers van het Max Planck Instituut zullen regelmatig vragen selecteren en nieuwe antwoorden publiceren. Bezoek ons dus opnieuw in de toekomst, want dan vindt u hier nieuwe antwoorden en komt u nog meer te weten over taal. 

Waarom hebben sommige talen een schrift dat min of meer overeenkomt met de uitspraak van de taal, terwijl andere talen een minder helder schrift hebben?

In geen enkele taal geeft de spelling (of orthografie) exact de uitspraak van die taal weer, maar sommige systemen doen dit beslist beter dan andere. Het Italiaans heeft bijvoorbeeld een oppervlakkige orthografie. Dat betekent dat woorden ongeveer net zo gespeld worden als ze klinken (hoewel Siciliaanse, Sardijnse of Napolitaanse sprekers van het Italiaans het hier mogelijk niet mee eens zijn). Het Engels heeft daarentegen een diepe orthografie, wat betekent dat de spelling en de uitspraak niet zo goed overeenkomen.

3.25

Dat de Italiaanse spelling zo consistent is, heeft twee belangrijke oorzaken. Ten eerste is in 1583 de Accademia della Crusca opgericht, welke eeuwen lang regels heeft gemaakt voor de Italiaanse taal. Het bestaan van zo’n academie heeft doeltreffende en consistente spelling mogelijk gemaakt. Ten tweede heeft het Standaard Italiaans slechts vijf klinkers, namelijk a, i, u, e en o. Dit maakt het een stuk gemakkelijker om op papier klinkers van elkaar te onderscheiden. Andere talen met een klinkersysteem dat uit vijf klinkers bestaat, zijn bijvoorbeeld het Spaans en het Japans. Deze talen hebben net als het Italiaans een oppervlakkige orthografie. Het Japans is een interessant geval; sommige woorden zijn geschreven in Japanse karakters, die zeer nauwkeurig de klank van een woord weergeven, maar andere woorden worden geschreven met aangepaste Chinese karakters, die wel de betekenis van het woord weergeven, maar totaal niet de klank ervan.

Het Frans heeft een diepe orthografie, maar slechts in één richting; één enkele klank kan op verschillende manieren geschreven worden, maar een bepaalde manier geschreven klinker of combinatie van klinkers kan slechts op één bepaalde manier worden uitgesproken. De klank [o] kan bijvoorbeeld geschreven worden als au, eau of o, zoals in haut, oiseau and mot, terwijl de spelling eau enkel en alleen uitgesproken kan worden als [o].

Het Engels heeft ondertussen een zeer diepe orthografie ontwikkeld en heeft al eeuwen met gemak hervorming van de spellingregels weerstaan (interessant genoeg geldt dit niet voor Amerikaans Engels; Noah Webster’s American Dictionary of the English Language introduceerde een succesvolle spellinghervorming: een spelling reform programme... of program). Een vanzelfsprekende reden hiervoor is het ontbreken van een formele academie voor de Engelse taal. Er zijn echter ook nog andere redenen.

Het Engels heeft een lange en ingewikkelde geschiedenis: het is ontstaan uit een smeltkroes van Europese talen - een vleugje van Latijn en Grieks hier, een snufje van Keltisch en Frans daar, een flinke hoeveelheid Duits en een paar handjes Noors. Sommige onregelmatigheden in de spelling van het Engels weerspiegelen de oorspronkelijke etymologie van de woorden. De onuitgesproken b in doubt en debt grijpt terug naar hun Latijnse komaf, dubitare en debitum, terwijl de uitspraak van ce- als "se-" in centre, certain en celebrity is te wijten aan de invloed van het Frans (en send en sell zijn niet "cend" en "cell" vanwege hun Duitse herkomst).

Alle talen veranderen door de jaren heen, maar het Engels heeft een bijzonder spectaculaire verzameling aan veranderingen van klinkers doorstaan tijdens de middeleeuwen: the Great Vowel Shift (oftewel de Grote Klinkerverschuiving). De vroege en middelste fases van deze Grote Klinkerverschuiving vielen samen met de uitvinding van de boekdrukkunst. Deze droeg bij aan het bevriezen van de Engelse spelling van dat moment. Zodoende veranderden de klinkers van klank, maar veranderde de spelling niet mee. Dit betekent dat in het Engels van nu veel woorden gespeld worden zoals ze zo’n 500 jaar geleden werden uitgesproken. Dit betekent ook dat de toneelstukken van Shakespeare oorspronkelijk heel anders werden uitgesproken dan in het moderne Engels, terwijl de spelling nagenoeg onveranderd is. Bovendien is het niet eenvoudig om te bedenken hoe Engelse klanken gespeld moeten worden, vanwege de grote hoeveelheid klinkers die het Engels rijk is. Afhankelijk van de regionale variant van het Engels kan een spreker tot wel 22 verschillende klinkers gebruiken in zijn spraak, terwijl enkel de letters a, i, u, e, o, en y beschikbaar zijn om deze klanken op schrift weer te geven. Geen wonder dat er zoveel concurrerende lettercombinaties gebruikt worden.

Diepe orthografie maakt het voor zowel moedertaalsprekers als tweedetaalleerders moeilijker om te leren lezen. Desondanks zijn veel mensen onwillig de spelling te hervormen, omdat de voordelen hiervan wellicht niet opwegen tegen het verlies van de taalgeschiedenis. Engelsen mogen dan houden van regelmaat als het gaat om wachtrijen of thee drinken, maar dit geldt niet wanneer het orthografie betreft.

Gwilym Lockwood  & Flora Vanlangendonck

Vertaald door Nadine de Rue & Lotte Schoot

Zie ook:

Originele uitspraak van Shakespeare: http://www.youtube.com/watch?v=gPlpphT7n9s

Click to start the video on YouTube

About MPI

This is the MPI

The Max Planck Institute for Psycholinguistics is an institute of the German Max Planck Society. Our mission is to undertake basic research into the psychological,social and biological foundations of language. The goal is to understand how our minds and brains process language, how language interacts with other aspects of mind, and how we can learn languages of quite different types.

The institute is situated on the campus of the Radboud University. We participate in the Donders Institute for Brain, Cognition and Behaviour, and have particularly close ties to that institute's Centre for Cognitive Neuroimaging. We also participate in the Centre for Language Studies. A joint graduate school, the IMPRS in Language Sciences, links the Donders Institute, the CLS and the MPI.

 
Vragen en Antwoorden

Stuur de onderzoekers van
het MPI een nieuwe vraag: 

Outlined font 1,5 pt wide cirkle 3 pt.

Dit project werd door Katrien 
Segaert,
Katerina Kucera en 
Judith Holler
 opgestart. 

Momenteel wordt dit project
gecoördineerd door:
Katerina Kucera
Sean Roberts
Agnieszka Konopka
Gwilym Lockwood
Connie de Vos

Vroegere leden:
Joost Rommers
Mark Dingemanse