De feiten op een rij

Laten we beginnen met een mythe: dat vrouwen meer praten dan mannen. In het veelgeciteerde boek The Female Brain uit 2006 claimde auteur Louann Brizendine dat vrouwen ongeveer 20.000 woorden per dag gebruiken, tegenover slechts 7.000 door mannen. De feitelijke data spreken dit tegen. Aan de hand van geluidsopnames van meer dan 400 deelnemers lieten Mehl et al. (2007) zien dat er geen aantoonbaar verschil is: zowel mannen als vrouwen spraken gemiddeld zo'n 16.000 woorden per dag.

Oké, het gaat dus niet om de hoeveelheid woorden. Maar hoe zit het met de inhoud? Talloze studies tonen kleine verschillen aan in de statistische neigingen van mannen en vrouwen. Vrouwen gebruiken bijvoorbeeld meer voornaamwoorden, emotiewoorden en versterkers (zoals echt), terwijl mannen vaker lidwoorden en hoeveelheidswoorden gebruiken (Newman et al., 2008). Vrouwen gebruiken ook vaker taal die gericht is op het onderhouden van sociale verbinding, zoals aanhangende vragen ("Mooi weer, is het niet?") en nuanceringen ("ik denk", "misschien", "een beetje"), vooral in gemengde groepen.

Maar nu komt het belangrijke punt: de verschillen zijn klein en er is veel overlap tussen mannen en vrouwen. Neem het verschil in het gebruik van emotiewoorden: vrouwen gebruikten er gemiddeld 4,57 en mannen 4,35 per gesprek. Dat is een verschil van minder dan één woord. Veel individuele vrouwen gebruikten exact hetzelfde aantal emotiewoorden als mannen, en omgekeerd. In de praktijk betekent dit dat met wie je praat vaak bepalender is voor je taalgebruik dan wat je gender is. Een gemiddelde zegt namelijk heel weinig over één specifiek persoon.

Waar komen de verschillen vandaan?

Sommige stemmen in het publieke debat stellen dat genderpatronen in taal voortkomen uit biologische verschillen, zoals hormonen, hersenstructuur of evolutionaire druk. De meeste experts neigen echter naar sociale verklaringen: we leren praten zoals de mensen om ons heen, en gendernormen maken deel uit van wat we meekrijgen.

Jonge kinderen worden al vroeg blootgesteld aan gendergerelateerde verwachtingen rondom taal. Meisjes krijgen vaker complimenten als ze beleefd en welbespraakt zijn; jongens wanneer ze assertief of grappig zijn. Na verloop van tijd vormen deze verwachtingen ons taalgebruik — niet door een hele bewuste keuze, maar via subtiele sociale reacties uit onze omgeving.

Daarnaast speelt macht een rol. Taal weerspiegelt niet alleen gender, maar ook status. In een vooraanstaand onderzoek vonden Zimmerman en West (1975) dat mannen in gesprekken met vrouwen hun gesprekspartner veel vaker onderbraken dan andersom. Vervolgstudies hebben dit genuanceerd: de context is van belang, net als sociale status. Een man in een juniorfunctie zal een vrouwelijke leidinggevende niet snel onderbreken. Toch fungeert gender in veel situaties nog steeds als een graadmeter voor wie er verwacht wordt te spreken en wie er verwacht wordt te luisteren.

Spraak als identiteit

Naast stijl kan gender ook onze stem beïnvloeden. Niet alleen akoestisch, maar ook in hoe we onszelf via taal presenteren. Gender gerelateerd taalgebruik is performatief: het is een van de manieren waarop we onze identiteit uitdrukken en vormgeven. Transgender sprekers volgen bijvoorbeeld vaak stemtraining om hun stem af te stemmen op hun genderidentiteit. Maar ook zonder zulke formele training veranderen spraakgewoonten vaak mee tijdens een sociale transitie (Zimman, 2017). Dit laat zien dat gender in taal niet vastligt in ons brein: het is flexibel, contextgevoelig en persoonlijk.

Dus ja, mannen en vrouwen praten vaak anders, maar niet vanwege ingebouwde, biologische kenmerken. Taal is een sociaal middel, en we gebruiken het om te navigeren tussen de rollen en normen om ons heen.

Geraadpleegde literatuur

• Mehl, M. R., Vazire, S., Ramirez-Esparza, N., Slatcher, R. B., & Pennebaker, J. W. (2007). Are women really more talkative than men? Science, 317(5834), 82.
• Newman, M. L., Groom, C. J., Handelman, L. D., & Pennebaker, J. W. (2008). Gender differences in language use: An analysis of 14,000 text samples. Discourse Processes, 45(3), 211–236.
• Zimmerman, D. H., & West, C. (1975). Sex roles, interruptions and silences in conversation. In B. Thorne & N. Henley (Eds.), Language and Sex: Difference and Dominance.

• Zimman, L. (2017). Transgender voices: Insights on identity, embodiment, and the gender of the voice. In The Routledge Handbook of Language and Identity (pp. 261–276). Routledge.

   

Met dank aan

• Schrijver: Morgane Peirolo

• Redacteur: Anna Mai

• Vertaling Nederlands: Lieke Herraets

• Vertaling Duits: Jule Hafermann